Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao những người giỏi nhất lớp ngày xưa giờ chưa chắc đã là những người giàu nhất? 1 nghiên cứu dựa trên mô phỏng máy tính đã tìm ra câu trả lời phũ phàng: Thành công lớn nhất lại thường thuộc về kẻ may mắn nhất chứ không phải người giỏi nhất.
Chúng ta thường lớn lên với niềm tin và cũng được dạy rằng nỗ lực và tài năng quyết định thành công. Học giỏi thì có việc tốt. Làm chăm thì thăng tiến. Có năng lực thì sớm muộn cũng được công nhận.
Nhưng sự thật không chỉ có thế.
Một mô phỏng máy tính năm 2018 đã chỉ ra điều mà nhiều người ngầm cảm nhận nhưng ngại thừa nhận: những người thành công nhất gần như không bao giờ là những người tài năng nhất, mà là những người may mắn một cách đáng kể (hơn người khác).
Và cũng thật may mắn, có cách để chúng ta trở nên may mắn hơn. Trong bài viết này sẽ chỉ ra điều đó!
Những cuộc đời sau 40 năm
Alessandro Pluchino và các đồng nghiệp tại Đại học Catania (Ý) từng thực hiện một nghiên cứu thú vị. Họ tạo ra 1.000 “con người ảo” trong máy tính, mỗi người có mức độ tài năng khác nhau, phân bố theo đường cong chuẩn. Nghĩa là đa số ở mức trung bình, ít người rất giỏi, ít người rất kém. Giống y hệt đời thực.
Trong suốt 40 năm làm việc và phát triển trong môi trường mô phỏng, những con người ảo này gặp các sự kiện ngẫu nhiên: có lúc may mắn, có lúc xui xẻo. Khi gặp may, nếu có đủ tài năng để nhận ra cơ hội, họ sẽ tăng vốn liếng của mình. Khi gặp xui, họ mất một phần. Các nhà nghiên cứu vào kết quả họ tạo ra được để đánh giá sự thành công.
Kết quả sau cùng khiến nhiều người ngạc nhiên. Người thành công nhất sau 100 lần chạy mô phỏng có mức tài năng chỉ ở mức trung bình, nhưng thành công gấp 650 lần người tài năng nhất và hơn 4.000 lần so với 2/3 những người giỏi nhất. Lý do duy nhất: may mắn hơn những người khác.
Biểu đồ của nghiên cứu cho thấy mối tương quan rất mạnh giữa thành công và may mắn: những người thành công nhất cũng chính là những người may mắn nhất, trong khi những người kém thành công nhất cũng là những người xui xẻo nhất. 1 lần nữa, tài năng không ảnh hưởng mấy.
Điều này giải thích một nghịch lý mà ai cũng thấy: tài năng phân bố theo đường cong chuẩn trong dân số, nhưng sự giàu có, được xem như thước đo thành công, lại tuân theo quy luật lũy thừa (còn gọi là quy luật Pareto, 1 số ít dân số chiếm đa số của cải). Một vài người cực kỳ giàu, đa số còn lại thì không. Nếu thành công chỉ đến từ tài năng, tại sao phân bố của chúng lại khác nhau đến vậy?
Tài năng thôi là chưa đủ
Nghiên cứu của Pluchino không nói rằng tài năng vô nghĩa. Một mức độ tài năng nhất định là cần thiết để thành công. Nhưng trong thực tế, gần như hiếm khi những người tài năng nhất đạt đến đỉnh cao. Tài năng đương nhiên là điều kiện cần, nhưng chưa đủ.
Và nếu chúng ta biết vai trò của may mắn quan trọng đến vậy, liệu chúng ta có thể làm gì để “may mắn hơn”?
Câu trả lời nằm ở khái niệm mà Jason Roberts, một lập trình viên và doanh nhân, gọi là “Luck Surface Area” (tạm dịch: Diện tích May mắn). Công thức rất đơn giản: May mắn = Hành động (có đam mê) x Kể chuyện (hiệu quả). Nói cách khác, diện tích may mắn của bạn tỷ lệ thuận với hành động bạn thực hiện theo đuổi đam mê, nhân với số người bạn truyền đạt hiệu quả về đam mê và hoạt động đó.
Khái niệm này sau đó được Jim Collins phát triển thêm trong cuốn “Great by Choice”. Collins cho rằng diện tích may mắn là mức độ tiếp xúc của một cá nhân hoặc tổ chức với các cơ hội và nguồn lực có thể dẫn đến thành công. Diện tích càng lớn, cơ hội gặp may càng cao.
Hãy hình dung thế này: nếu may mắn là những giọt mưa rơi xuống ngẫu nhiên, thì bạn lao ra ngoài trời càng nhiều lần, với những chiếc áo càng lớn càng tốt, sẽ quyết định bạn hứng được nhiều hay ít nước mưa.
2 bước đơn giản để trở nên may mắn hơn
Bước một: Xây dựng uy tín để được trao cơ hội
Xác suất để bạn tiếp xúc với những cơ hội tốt chính là điều mà người ta gọi là may mắn. Khi bạn tiếp xúc với cơ hội tốt với tần suất cao, đó là may mắn tốt. Nhưng có một vấn đề: không ai trao cơ hội cho người họ không tin tưởng.
Nhân viên đáng tin cậy thường được giao những nhiệm vụ, dự án và trách nhiệm quan trọng. Thành tích nhất quán của họ khiến họ trở nên khác biệt, được xem là người có thể giải quyết vấn đề hiệu quả. Kết quả là họ có nhiều khả năng được trao cơ hội lãnh đạo nhóm, quản lý dự án và đảm nhận trách nhiệm cao hơn.
Bạn không cần phải là người giỏi nhất. Bạn cần là người đáng tin. Sự tin tưởng mở ra cánh cửa cơ hội và có thể giúp các nhà lãnh đạo phát triển công ty vượt xa mong đợi. Khi người ta tin tưởng bạn, họ sẵn sàng giới thiệu bạn, hợp tác với bạn, và chia sẻ thông tin với bạn. Mỗi lần như vậy là một lần bạn được tiếp xúc với may mắn tiềm năng.
Bước hai: Xuất hiện ở nhiều nơi, trước nhiều người nhất có thể
Nếu một người làm nhiều thứ hơn, họ tăng diện tích may mắn. Mọi người có thể tiếp xúc với nhiều điều tốt đẹp hơn trong cuộc sống đơn giản bằng cách làm nhiều thứ hơn. Đi nhiều sự kiện hơn, gặp nhiều người hơn, bắt đầu nhiều dự án hơn.
Ngày xưa, điều này có nghĩa là ra đường kinh doanh, đi chợ, tham gia hội nhóm. Ngày nay, mạng xã hội đã mở ra một kênh khổng lồ. Bạn có thể xuất hiện trước hàng triệu người mà không cần rời khỏi nhà.
Hãy nhìn những trường hợp như Lê Bách. Một người chỉnh sửa ảnh bình thường, nhưng đăng đều đặn trên Threads và giúp rất nhiều người, đến nỗi hàng chục người theo dõi và báo đài phải viết về cậu ấy. Hay những người ở vùng quê làm video TikTok. Họ không có lợi thế gì về địa lý hay quan hệ, nhưng họ có mặt ở nơi mà cơ hội có thể tìm thấy họ. Mỗi lần xuất hiện trên mạng xã hội chính là 1 lần chúng ta cọ xát với may mắn.
Khi mọi người biết đến chuyên môn của bạn, một tỷ lệ nhất định trong số họ sẽ hành động để nắm bắt giá trị đó, nhưng thường theo cách bạn không bao giờ đoán trước được. Đó chính là bản chất của may mắn.
2 mặt của thành công
Trong câu chuyện thành công, có hai cách nhìn về những người đứng trên đỉnh.
Cách nhìn thứ nhất: Họ tài giỏi hơn người khác, nỗ lực hơn người khác, và xứng đáng với những gì họ có.
Cách nhìn thứ hai: Họ có đủ tài năng để nhận ra cơ hội khi gặp, nhưng quan trọng hơn là họ may mắn gặp được nhiều cơ hội. Và may mắn đó không hoàn toàn ngẫu nhiên, mà đến từ việc họ xuất hiện nhiều, được nhiều người biết đến và tin tưởng.
Nghiên cứu gợi ý rằng cách nhìn thứ hai gần với thực tế hơn. Những người may mắn nắm bắt cơ hội và tìm được thành công. Những người không may mắn tiếp cận công việc cẩn thận hơn, khám phá ít hơn và nhìn các cơ hội trước mặt với sự hoài nghi.
Đôi khi, “chỉ cần xuất hiện” đòi hỏi nhiều can đảm hơn “ngồi nhà trau dồi năng lực”. Và nhiều khi, người biết cách để may mắn tìm thấy mình mới là người về đích cuối cùng.
Tài liệu tham khảo:
- Pluchino, A., Biondo, A. E., & Rapisarda, A. (2018). Talent vs Luck: the role of randomness in success and failure. Advances in Complex Systems, 21(03n04), 1850014.
- Roberts, J. “Surface Area of Luck” – Khái niệm được phổ biến qua podcast và blog.
- Collins, J. “Great by Choice” – Phát triển thêm về luck surface area trong nghiên cứu doanh nghiệp.
